Sultan İkinci Abdülhamid Han, şehzadeliğinden itibaren birçok ticari girişimde bulunmuş ve bu girişimleri sayesinde de büyük bir servetin sahibi olmuştur.

Bu öyle büyük bir servettir ki; Şehzade Murad Efendi’nin borcunun “bir milyon altın” civarında olduğu 1876 yılında Abdülhamid, şehzadelerin en zengini konumundadır ve zaman zaman kardeşlerine de borç verecek bir durumdadır.

Bu öyle büyük bir servettir ki; Abdülhamid’in çiftlikleri, gayrimenkulleri, tahvilleri, mücevherleri ve nakdi milyonlarca altın değerindedir.

Bu öyle büyük bir servettir ki; Abdülhamid, tahta geçtiğinde cülus masrafı olan 60.000 altını şahsi hazinesinden karşıladığı gibi yine 33 senelik saltanatı döneminde 1552 adet hayır eserini de bizzat kendi parası ile yaptıracaktır.

Peki, Sultan İkinci Abdülhamid Han bu muazzam serveti nasıl elde etmişti?

Belki de tahtın varisi olmasaydı döneminin en mahir girişimcilerinden birisi olabilecek Sultan Abdülhamid Han; şehzadelik yıllarında tarım, hayvancılık, madencilik ve borsada yatırım gibi iktisadi faaliyetlerde bulunmuş, ayrıca çiftliklerinde yetiştirdiği sebze ve meyve gibi ürünleri pazarlarda sattırarak büyük bir servet elde etmiştir.

Şehzade Abdülhamid’in Borsa Serüveni

Osmanlı Devleti’nde ilk borsa işlemleri gayri resmi olarak 1864 yılında Galata Bankerleri tarafından başlatılmış olup 1866 yılında çıkartılan kararname ile de Dersaadet Tahvilat Borsası ismiyle resmen faaliyete geçilmiştir. Şehzade Abdülhamid’in borsa işlemlerinin de işte bu sürece denk geldiği söylenebilir.

Galata bankerleri ve tüccarlarla yakın dostluğu bulunan Abdülhamid Efendi’nin borsaya girmesi, Rum Bankacı Zarifi ve Ermeni Borsa Simsarı Assani’nin yönlendirmeleriyle olur. Elindeki parasını “bankada ya da saray kasasında tutmak yerine borsa hissesi alarak değerlendirmesi” tavsiyelerine uyan Abdülhamid, ilk önce borsa oyunları hakkında bilgi toplar, daha sonrasında ise birkaç gün Havyar Hanına gidip sadece izleyici olarak bulunarak yavaş yavaş Galata Borsası’nda oynamaya başlar ve yapmış olduğu yatırımlarından epey para kazanır.

Abdülhamid Efendi kısa zamanda servetini büyütmekten memnun kalmıştır ama bir süre sonra borsanın tehlikeli bir yer olduğunu da anlayacaktır. Fransızlara ait bir hisse yüzünden bir adamın tüm servetini kaybetmesine şahit olan Şehzade, borsadan vazgeçmiş ve bütün hisselerini satarak Galata’dan çekilmiştir.

İlk Ticari Deneyim: Kireç Ocağı İşletmeciliği

Abdülhamid’in ticaret hayatına ilk adım atışı Kireç Ocağı İşletmeciliği ile olur. Ava çıktığı bir gün Maslak Köşkü’nün boğaza karşı olan arazisinde yeni açılan bir kireç ocağının dikkatini çekmesi üzerine, çalışmakta olan ustaların yanına gider ve bir inceleme yapar. Orada tanıştığı bir Ermeni ustadan kireç ticareti ile ilgili bilgi alır. Yapmaya karar verdiği bu iş için ustadan kireç ocağı bulmasını isterken sermayesini de buraya yatırır. Zaman ilerledikçe işletilen kireç ocaklarının sayısı artıp hatırı sayılır bir kâr elde edilirken Abdülhamid, kireç ticaretine uzun zaman devam etmez ve bundan sonraki yönünü kendisini tatmin edip zevkli ve kârlı bir iş olarak saltanatının başlangıcına kadar takip edeceği koyunculuğa çevirir.

Kârlı Bir İş: Koyunculuk

Şehzade Abdülhamid, Dolmabahçe Sarayı’nda kendisine tahsis edilen dairede kalmasına rağmen fırsatını bulduğunda saraydan çıkıp yanında kimse olmadan atına atlayıp İstanbul’un çeşitli yerlerinde gezmeyi çok severdi. Kâğıthane başta olmak üzere Maçka, Maslak ve Tarabya’daki köşklerde kalır ve çoğu zamanda avlanmaya çıkardı. Ava çıktığı esnada köyleri ziyaret ederek oradaki ahali ile sohbetler eder bazı zamanlarda da köy evlerinde yatılı kalırdı.

Yine bir gün av dönüşünde uzun zamandır tanışıklığı olduğu bir mandıra sahibinin yanına uğramış ve bu adamdan koyunculuk hakkında bilgi almıştı. Anlatılanları kafasında ölçüp biçen Şehzade, mandıra sahibi ile anlaşır. Erzurum ve Sivas taraflarına adamlar yollayıp sürü koyun ve damızlıklar getirtir. 2-3 sene içerisinde koyunları çoğalır ve büyük sürüleri olur. Ayrıca İngiltere’den Veliaht Prens Daniel’in çiftliğinden merinos cinsinden koyunları tanesi 5-6 liradan alır, yetiştirir ve çeşitli şekillerde değerlendirir.

Abdülhamid Han, daha sonraki senelerde bizzat kendisinin anlattığına göre şehzadelik döneminde; “hanedan mensubu olduğu için aldığı maaş ile koyun ticareti yapmış, Maslak’taki çiftliğinde bunları yetiştirerek yılda 500-700 koyun sahibi olmuş ve bunların yavrularını, sütünü, tüylerini satarak sonrasında da kısır edip kasaba satmıştır. Böylelikle de yılda bir koyundan 1 lira kâr etmiştir.”

Maden İşletmeciliği: Üstübeç

Şehzade Abdülhamid, maden işletmeciliği ve satışı yapmaktan da geri durmaz. Boyacılıkta kullanılan üstübeç madeninin ocaklarını işletir ve işletip elde ettiği üstübeci ise ucuz bir fiyata verir. Venedik’ten gelen üstübecin pahalı olması sebebiyle bundan sonra tercih edilen kişi bu madeni daha ucuz bir fiyata satan Abdülhamid Efendi olur.

Musahip Nadir Ağa’nın anlattıklarına göre;

Abdülhamid’in tarlalarında kiraz, çilek, vişne ve hububat da yetişmekte ve bunların satışından da epey gelir elde edilmektedir.

Kaşar Peyniri Ticareti...

Abdülhamid’in yapmış olduğu işlerden belki de en ilginci “Kaşar Peyniri” ticareti olmuştur. O tarihlerde İstanbul’da kaşar peyniri pek az bulunmaktadır ve Bulgaristan’dan gelenler ise pahalıya satılmaktadır. Buradaki fırsatı değerlendiren Abdülhamid, Bulgaristan’dan ustalar getirtir ve bunlara yaptırdığı kaşar peynirlerini ucuz fiyattan piyasaya sürer. Böylelikle ahali de satılan bu ucuz peynirlere rağbet gösterir.

Tüm bu ticari girişimlerinin yanında bu büyük servetin oluşmasında Abdülhamid Han’ın gayet tutumlu bir hayat tarzını benimsemesi ve israftan kaçınmasının da büyük bir etken olduğu göz ardı edilmemelidir. Her ne kadar bu tutumlu davranışından dolayı “Pinti Hamid” iftiralarına maruz kalacaksa da O, yeri geldiğinde şahsi hazinesini devleti ve milleti için kullanmaktan asla geri durmayacaktır.

Peki, bu kadar büyük servetin akıbeti ne olmuştur?

Bunu da bir başka yazımızda anlatalım..