Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde... Horozlar tellal iken, pireler berber iken... Manası itibarıyla fi tarih çağrışımı veya ezeli bir anın tezahürü gibi algılabilir, en azından lafzen... Fakat ruhu günümüzde oldukça yayvan, olabildiğince mağrur ve mazhar... Ne der derviş, ne anlatmak ister şair, gevende midir, nedir? Ne yapmak, nereye varmak istemektedir hazret? Manasız kalan hükmü vasıflandırma gayretinin nihayetinde, varılabilir mi 'böyle buyurdu zerdüşt' kültüne? Payanda mıdır dışı şaşalı, içi küf... Neyse!

Ne diyorduk; ''çekilelim izzet ü ikbal ile bab-ı hükümetten'' değil mi? Evet, buradayız, yıkılmadık, yıkılamayız, yılgınız belki bezgin ancak dimdik! Elifi görüp mertek sanma cinsinden hallice!

Uzun yıllar oldu, yakın tarihin yığılan argümanlarının alışkanlıkları içinde yaşayalı. 1789 Fransız İhtilali ile mutlak monarşinin yıkılıp yerine cumhuriyet rejiminin kurulmasından sonra yurdumuz sathında imparatorluk yönetiminin yerine nev zuhur eden ideolojik montaj çalışmalarının, yeni bir rejim kurma hamlelerinin bedbahtlığı! Artık Batı eskisi gibi ey-lenme stratejisinden, fetihlerle sırtına binilmesi sıtkından sıyrılmıştı. Ortaya yeni şeyler koyuyorlardı, ufaktı ve mide bulandırırdı söylemi son dayanaktı sadaret makamınca ancak gelişmeler gösterdi ki, etkiselliği tahmin edilemeyecek düzeyde tahrip edici olmaya başlamıştı. İmparatorluk olunca bir devlet elbet tahrip ederdi gelişen akımlar, azınlıklar için yeni bir model vardı artık; ulus devlet! Sultan II. Mahmut durumu fark etti ve 1830'lu yıllarda Fransa'ya talebeler gönderdi, ihtilalden 40 yıl sonraydı, dönen talebeler ise iç siyaset kaosunu daha da vahimleştirdi zira taşıma suyla değirmen dönmüyordu! Gerçeklikler daha hoyrat tartışılır olmuştu, yurda dönen talebeler ortaya orjinal fikirler atıyorlardı, tartışıyorlardı hatta yetmiyordu gizliden ittihad eyler olmuşlardı, ne şaşılacak işti doğrusu! 1859 Yılına gelindiğinde Kuleli Vak'ası cereyan eder, aralarında talebelerin de bulunduğu meşrutiyet ve hürriyeti gaye edinen o günün şartlarında bir avuç azınlığın başkaldırısı, olur muydu canım payitahtta böyle bir mezalim! Sonrasında ise Talebe-i Ulum Hareketleri, Harbiyeliler, Tıbbiyeliler vesaire vesaire...

Tarihi süreçler içerisinde boğulmayalım -ki öyle bir niyetim yok- ancak çalkantılı yıllarda ortaya çıkmış ''Yeni Osmanlılar'' hareketini de en azından bilelim. Nereden geldik, nereye gittik ve yine nereye geldik paradoksunu anlamak için. Ziya Paşa ve Namık Kemal, aralarından ikonikleşen karakterlerdir kanımca. Toplum için sanat ekolündendirler. Ziya Paşa deyince aklıma gelen; ''nush ile uslanmayanı etmeli tekdir, tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir'' sözü, bir de ''ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz, şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde'' sözü, he bir de şey... Neyse konu çok uzar, Tanzimat şairleridir, terkib-i bentler falan! Namık Kemal ise Hürriyet Kasidesi şairi, yüce bir gönül ve aksiyon adamı benim nazarımda. Jön derlerdi lafazan ve tahkirciler kendilerine ancak o nedir, bize genç veya yeni deyin, derdi çağın münevver gençleri... Doğu-Batı sentezinin yekvücud olduğu nadir isimlerdir mevzu bahis şahıslar, iyi tanınmalıdırlar ve de tanımlandırılmalı. Günümüz algısında ise beklenti üzerine en yalın haliyle tanımlamalar; eski köycüler yeni adetçiler, bir şeyler, bir şeyler... Çok yormayalım aktüel zihinleri bu kadarı kafi!

1870'li yılların Osmanlı'sında yani çöküş döneminde o meşhur kaside-Namık Kemal'in sürgününden sonra- Hürriyet Gazetesi'nde neşredildi, ilk üç beyti şöyle ki: 

''Görüp ahkâm-ı asrı münharif sıdk u selametten

Çekildik izzet ü ikbal ile bab-ı hükûmetten

Usanmaz kendini insan bilenler halka hizmetten

Mürüvvet-mend olan mazluma el çekmez ianetten

Hakir olduysa millet şanına noksan gelir sanma

Yere düşmekle cevher sakıt olmaz kadr ü kıymetten''

Zaman geçti ve Osmanlı maalesef yıkıldı, her şeye rağmen yenilikçiler cenk sahalarından biraz da olsa kara parçasını kontrol edebildiler. Buhranlı ve meşakkatli yıllar, yüce hatıratlarına sonsuz selam, dua ve şükran... Cumhuriyet kuruldu fakat eski kurulu düzenciler yine vaziyet aldı, zira daha önce kurulu düzencilere karşı olanlara da elbet yeni düzen karşıtı olarak kendilerini konumlandırmak suretiyle, karşıtlık edenler de olacaktı. Her inkılabın panzehiri yine kendi içindedir ne de olsa! Osmanlı hanedanı, vezirleri, paşaları, sadrazamları, mutasarrıfları hülasa devletlülerinin nesilleri, yeni düzen içerisinde muhalif kanadı oluşturacak ve de cumhuriyetçilere karşı fırkalaşma yani partileşme çabaları içinde olacaktı. Demokrat Parti de ekseriyetle bu mirasın devamıdır. Eskinin yenileri tarafından inşa edilen devlet, statik baskı altındaydı. Bu kimselere, Ahkam-ı Osmaniyye'nin muhafız neferleri mi dersiniz, irticacı mı dersiniz artık o meşrebinize kalmış. Fikrinize demiyorum bakınız meşrebinize(kimliğinize) diyorum çünkü biliyorum ki ortam çok fikri mülahaza ve münazaraya teşne değil! Haliyle zihinler, hele de nur saçacağı iddiasıyla aksiyon almaya mümeyyiz(!) zihinler, maalesef olabildiğince balçık bir kıvamda! Enseyi karartmayalım, kasidenin ilerleyen beyitlerinden biri mıh gibi akıllarda kalmalı;

''Eder tedvir-i alem bir mekînin kuvve-i azmi,

Cihan titrer sebat-ı pay-ı erbab-ı metanetten''

Cumhuriyetçiler de bayağılaştı ve abarttı tabi, ezan Türkçe olur mu? Din ve vicdan hürriyeti ciddi darbe yedi hakikaten, kurucu irade ve mirası olan CHP, müslüman mahallelerinde salyangoz satmaya başladı. Ne gam, mukaddesata el uzatmanın elbet bir müeyyidesi olacaktı! CHP inkılaplarına karşı bindirilmiş kıtaların savunuculuğuna soyunup, çok partili siyasi ortam içerisinde tek başına Demir Kırat geldi, darbeyle gitti. ANAP dönemini daha merkez gördüğüm için gelenek ve yenilik kıskacı içerisinde değerlendirmeye pek lüzum görmüyorum. İrticai faaliyetler konu başlığıyla hortlatılan anti İslami propagandanın sonrasında ikinci tek parti olarak ise Ak Parti geldi ve darbeye rağmen ayakta kaldı. İktidarında oldu 24 sene. Şöyle bir tahlil edilmeli her şey, iddia ve icraat. Az önce ne dedik, her dönemin bir mirasyedisi vardır ve her mirasyedi, oligarşik düzenine karşı girişimleri yadırgar. Yadırgamakla da kalmaz mücadele eder hatta boğar. İçine biraz ahlak, biraz tarih, biraz edep ve de maneviyat ekler, tarif mamulü kıvama getirir evvela illüzyon sonrasında ise aksiyon başlar. Aksiyonun kendini var etme gerekçeleri oldukça somut ve makuldür ancak şaş kaza iktidar gücüne erişildiği an itibarıyla imtihanlar başlar. Ne diyordu Mecelle; ''müddei iddiasını ispatla mükelleftir.'' Pekala iddia nedir; toplumu ihya ve imar. Netice nedir, sanal alemde fenomenlik. Latife yapıyorum elbette, valilerimiz asla sanal aleme fırsat vermezler(!) İktidar olmak iyidir ancak uzun süre kalmak kötü. İmtihanlar ağırlaşır da anlayamazsın bile azizim. 

Zannedilir ki, Tophane'den Şişhane'ye her gün eğlence var fakat bilinmez ki Dicle'nin dibinde koyunları gütmekle mükellef kılınanlar, koyunların derisine afyon koyup taşır! Çobanın koyun başına rüşvet verdiği bilinmez veya bilinirse de kanıksanır! Koyunu satan ahdine sadık kalmaz, eşkıya dadanmıştır köylere, köylünün azığına, katığına ve dahi toprağına el koymuştur! Vatandaş dertlenir de varacak kapı bulamaz çünkü halihazır kapıda bekleyenlerin daha büyük kapıları harisane gözlemekten başka harcayabilecekleri enerjileri(!) ve zamanları(!) yoktur. Merkezi idare günü kurtaracak şirinlikleri sergilemeye düçar olmuştur ve artık aslolan statükonun bir şekilde muhafazasıdır. Kadılar hükmü haşa Kuran-ı Kerim'den değil de akçelilerden alır olmuştur. Halk kolaycılığı ve faydacılığı öğrenmiştir doğal olarak, helal kazanç hafifletici mesele olarak sayılır olmuş haram ise çok tatlı görülmeye başlanmıştır, belki de halk aslına rücu etmiştir vesileler üzerine, tartışılır, ancak yegane hakikat şudur ki, benlik bizliğin çok ötesine geçmiştir. Ortak gaye ve menfaatler, milleti birlikte tutan ortak değer ve duygular çok alıcı bulamaz olmuştur, haliyle de ortak çatının temeli sarsılmaya başlamıştır. Ne kadar da Osmanlı'nın son dönemi bir tasvirdi değil mi?

Asırlardan ve mirastan münezzeh, kitapların mündemiç kalıplarından, çıkalım artık şu kimliksel korumacılıktan! Erişelim ayan beyana, pratiği yazalım, çözüm önerileri sunalım ama konuşmayalım zira konuşması gerekenler otobüs, metrobüs ve metrolarda. Yalnızca gurebaya verelim kulak, kesilelim dikkat! Yaradılışımızdan itibaren heyhat, vardık 21. asrın ikinci çeyreğine ve cumhuriyetin 2. yüzyılının 3. yılına. Fakat dönence şaşmadı ve fakat pek şaşacak gibi de durmuyor. Yeniden sarılır olduk Namık Kemal'in zihniyetinin meşru olduğu 19. Yüzyılın ikinci yarısına! Sarılır olduk efsanevi Hürriyet Kasidesi'nin kadim hatıratına.

Filhakika insanın olduğu her yerde olumsuz hadiseler vuku bulabilir ancak toplumsal bazda dönüp dolaşıp aynı yerlerde kalmanın getirdiği büyük bir boşluk hissi vardır ya hani. Toplumsal manada bir arpa boyu yol gidememek ve her daim orantısız hayaller peşinden koşmanın aciz hissi, öğrenilmiş çaresizlik, atalet... O hissi yaşamak en hafif tabiriyle kana dokunur, gururu incitir ancak yaşamak zorunda kalmak, hem de bizim mahallelerimizin çocuklarının elinden... Ne uğruna, varmak mıdır emel kendi ellerimizle kendi ideallerimizin hiçliğini oluşturmak?! Hayır efendiler! Ben vahşi bir tüketici olamam, tüketemem hiç uğruna zar zor biriktirdiğim onca değerimi, pespaye olamam dünyevi gaileler girdabında! Özüm hakikatse, sözümü yükseltirim semalara! Tabiatına aykırı kanat çırpanları ürkütmemek için kuşun da ölümlü olduğunu hatırlatmaktan beri duramam! Çekiliriz sonra Hak Divan'da sorguya! Muhafazakar mahallenin çocukları bu işleri ellerine yüzlerine bulaştırdıysa meğer hükmünü vermek de kendilerine düşer ancak şimdilerde kalmadı sanırım aralarında birleştirici, silkeleyici, hatırlatıcı bir mesaj. Ez cümle demem o ki, yüzyıllardır gelenek ve yenilik kıskacı içerisinde hapsolmuş bir memleketin özünden çıkan muhafazakar demokrasi, ortada ne muhafazakar bıraktı ne de demokrasi!

Şayet deniliyorsa ki; ab-ı hayat budur, fıtrat bunun üzerinedir, modern çağın perdeli kavramı 'siyaset' yani seyisin ata tahakkümü 'atkarma' bir şekilde devam etmelidir, o halde mevcudiyeti muhafaza ile idame ettirmek kaçınılmazdır ancak yine deniliyorsa ki; mevcudiyet mukaddesata tezat oluşturmaktadır, gayret ve maneviyat her geçen gün daha da itibarsızlaşmaktadır, edep ile ilim donatısından uzaklaşmayla toplum irtifa kaybetmektedir, o halde ahkam ve iffet sahibi olan Namık Kemal'e nazire ile 'çekilmeli izzet ü ikbal ile bab-ı hükümetten' demek lüzumu zarurettir. Varyasyon alenidir ve artık nihai tercihten sorumluluk kaçınılmazdır! Saygılarımla...